ហេតុអ្វីបានជាប្រទេសថៃចង់ធ្វើសង្គ្រាមជាមួយកម្ពុជាជំនួសឲ្យការទៅតុលាការ ICJ?
ជម្លោះទឹកដីរវាងប្រទេសថៃនិងកម្ពុជាគឺផ្តោតសំខាន់លើប្រាសាទព្រះវិហារ ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការ UNESCO ដែលសង់ឡើងដោយអាណាចក្រខ្មែរ។
ដីប្រាសាទព្រះវិហារនេះ ត្រូវបានបារាំងដណ្តើមយកពីការគ្រប់គ្រងរបស់ថៃ អំឡុងពេលមានអាណានិគមឥណ្ឌូចិន ហើយក្រោយមកពេលសង្គ្រាមលោកលើកទី២ផ្ទុះឡើង ប្រទេសថៃបានដណ្តើមយកដីនេះមកវិញ។
បន្ទាប់មក ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២បានបញ្ចប់ ប្រទេសបារាំងបានត្រឡប់មកឥណ្ឌូចិនវិញ ហើយបង្ខំឲ្យប្រទេសថៃប្រគល់ដីនេះទៅឲ្យអាជ្ញាធរបារាំងឥណ្ឌូចិន។
យ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រទេសថៃបានជួយជប៉ុនក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយប្រសិនបើប្រទេសថៃចង់ជៀសវាងការរងទោសពីការប្រព្រឹត្តមិនល្អ ថៃមិនអាចធ្វើឲ្យបារាំងអាក់អន់ចិត្តបានទេ ដែលបារាំងគឺជាសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍ម្នាក់ក្នុងចំណោមសមាជិកទាំង៥របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ដូច្នេះហើយទើបថៃគ្មានជម្រើសអ្វីក្រៅពីប្រគល់ប្រាសាទព្រះវិហារឲ្យបារាំងម្ដងទៀត។
យ៉ាងណាក៏ដោយ បារាំងមិនបានស្នាក់នៅឥណ្ឌូចិនបានយូរទេ មុនពេលដែលបារាំងត្រូវបានបណ្តេញចេញដោយបក្សកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិន (បក្សកុម្មុយនិស្តវៀតណាម បក្សកុម្មុយនិស្តឡាវ និងអ្នកកាន់តំណែងមុនខ្មែរក្រហម) ហើយកម្ពុជាបានកាន់កាប់ដីនេះវិញ។
បន្ទាប់មក ថៃក៏បានបញ្ជូនកងទ័ពចូលទៅយកទឹកដីជម្លោះនោះមកវិញជាលើកដំបូង។
នៅឆ្នាំ១៩៥៤ កម្ពុជាបាននាំរឿងនេះទៅតុលាការ ICJ ដើម្បីប្តឹងប្រទេសថៃ!
នៅឆ្នាំ១៩៦២ តុលាការ ICJ បានចេញសាលក្រមមួយដែលបានកាត់ក្តីថាកម្ពុជាមានអធិបតេយ្យភាពលើប្រាសាទព្រះវិហារ ប៉ុន្តែមិនបានកាត់ក្តីលើដីទំហំ ៤,៦ គីឡូម៉ែត្រការ៉េដែលព័ទ្ធជុំវិញប្រាសាទព្រះវិហារនោះទេ។
ទោះបីជាប្រទេសថៃមិនទទួលស្គាល់ការសម្រេចរបស់តុលាការ ICJ ជាពាក្យសំដីក៏ដោយ ក៏ថៃនៅតែដកទ័ពចេញពីប្រាសាទព្រះវិហារ ដ្បិតនៅក្នុងការពិតថៃខ្លាចអង្គការសហប្រជាជាតិនឹងរំលាយរដ្ឋាភិបាលរបស់ខ្លួនចោល ព្រោះបានជួយជប៉ុនក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២។
ដូច្នេះ ភាពតានតឹងរបស់ប្រទេសថៃជាមួយនឹងតុលាការ ICJ ក៏បានចាប់ផ្តើមកើតមាននៅពេលនោះ។
ដូច្នេះ នៅពេលដែលជម្លោះព្រំដែនថៃ-កម្ពុជាថ្មីៗនេះបានផ្ទុះឡើង រដ្ឋសភាកម្ពុជាបាននាំបញ្ហានេះទៅតុលាការ ICJ ដើម្បីស្វែងរកដំណោះស្រាយចុងក្រោយ។
យ៉ាងណាក៏ដោយ រដ្ឋាភិបាលថៃមិនបានទទួលស្គាល់យុត្តាធិការរបស់ ICJ ក្នុងរឿងនេះទេ ដោយបានសង្កត់ធ្ងន់ថា 'រាល់ការសម្រេចចិត្តនឹងមានកាតព្វកិច្ចតែក្នុងករណីដែលភាគីទាំងពីរយល់ព្រម' ដែលធ្វើឲ្យពិបាកក្នុងការឈានដល់កិច្ចព្រមព្រៀងរហ័សលើផ្លូវច្បាប់និងការទូត។
ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី និងចិនក៏បានធ្វើអន្តរាគមន៍ផងដែរ ដោយសង្ឃឹមថានឹងដោះស្រាយវិបត្តិនេះតាមរយៈយន្តការសន្តិសុខក្នុងតំបន់ដើម្បីកុំឲ្យកម្ពុជានិងថៃឈានទៅដល់សង្គ្រាមពេញលក្ខណៈ។
ការបាញ់បោះគ្នាទ្រង់ទ្រាយតូចនឹងបន្តកើតមាន ប៉ុន្តែលទ្ធភាពនៃសង្គ្រាមពេញលក្ខណៈគឺមានកម្រិតទាបបំផុត។ នេះមានហេតុផលសំខាន់បីយ៉ាង៖
- ទី១ ថ្លៃដើមខ្ពស់ ហើយគ្មានអត្ថប្រយោជន៍យុទ្ធសាស្ត្រច្បាស់លាស់។
- ទី២ ទាំងអាស៊ាននិងចិនចូលចិត្តបន្ធូរបន្ថយវិបត្តិតាមរយៈបណ្តាញការទូតនិងផ្លូវច្បាប់។
- ទី៣ ទាំងប្រទេសថៃនិងកម្ពុជាត្រូវការរក្សាស្ថិរភាពទីផ្សារនិងបរិស្ថានសេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុកដើម្បីចៀសវាងការរីករាលដាលនៃជម្លោះ។
នៅពេលអនាគត ការប៉ះទង្គិចគ្នាក្នុងតំបន់អាចនឹងកើតមានឡើងវិញស្របតាមមនោសញ្ចេតនាជាតិនិយម ប៉ុន្តែប្រសិនបើបណ្តាញនៃការសន្ទនាត្រូវបានរក្សាទុក ហើយមានការសម្របសម្រួលមានកម្រិតស្របតាមសំណើឆ្នាំ២០២៤ នោះជម្លោះព្រំដែននឹងនៅតែមានកម្រិត 'ការព្រមាននិងការសាកល្បង' តែប៉ុណ្ណោះ មិនមែនជាសង្គ្រាមពេញលក្ខណៈទេ។